محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

57

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

صداع وشقيقه وريح وسبل وغشاوه ولقوه وفالج وسدر وريج الخشم كه عبارة از بطلان شم است سعوطا بقدر فلفل وبخور پوست ملاصق مغز أو جهة جنون وأم الصبيان وضماد أو با سركه جهة خنازير ورياح كمر وپشت وصرع أطفال واكتحال طبيخ أو با سرمه جهة رفع احولى ونزول آب ودو درهم از بيخ درخت أو جهة ذات الجنب بارد وربو وسرفه ونفث الدم وفرزجهء مغز أو جهة اخراج جنين واحتباس حيض ويك درهم أو جهة درد رحم وقدر شربتش از نيم مثقالست تا يك درهم وچون در هر مثقال أو نيم دانك محموده داخل كنند در اسهال بغايت سريع الأثر كردد وهر گاه دو درهم أو را كوبيده در سكنجبين يا جلاب مدتي خيسانيده پس آن سكنجبين را با عدس يا جو مقشر وگوشت مرغ طبخ بليغ داده مرق أو را با قدر سقمونيا بنوشند باعث اخراج أخلاط مختلفه مىگردد ودر انتفاع بيعديل است بنگ پوست درختيست خوشبو شبيه بيوست درخت توت وگويند پوست درخت امغيلان يمنى است وأكثر را اعتقاد آنكه بنك آهن يمنى وهنديست ودر آس مشروح كشته در أول گرم وخشك وبا عطريت ومقوى معده وجگر ودماغ وقاطع اسهال صفراوى وغثيان ومدر بول ومبهتى وجهة طحال وبتخفيف رطوبات نافع وطلاى أو مانع عرق وخوشبو كنندهء أو وقاطع رايحه نورده ومنقى وجلد ورطوبات تحت أو وقدر شربتش تا پنج درهم است وبدلش آس است بنقه دانه ايست شبيه بعدس واز آن باليده تر وبه شيرازي مشو گويند قسمي از ختلر وبه سفيدى وتدوير أو نيست سرد وخشك باعتدال وقابض ودر خواص مانند عدس وضمادش جهة فتق واسهال وذرور أو جهة قروح ساعيه نافع أو اكثار أو مولد سودا ومصلحش روغن است بنات وروان حيوانيست سرخ لون وپر أو رقيق ودر حمام وقربت آبها وجاهاى متعفن مىباشد وبيضهء أو شبيه بلوبيا است در دويم گرم وخشك ومحلل ومجفف وآشاميدن سوختهء أو تا يك مثقال ونيم با عسل جهة احتباس بول ورفع سموم واسقاط نمودن جنين وعسر النفس وحرقة البول ودرد رحم نافع وقطور مطبوخ جوف أو بروغن زيتون جهة درد گوش وبه اضافهء موم وزردهء تخم مرغ جهة درد رحم وكرده واجتباس بول ضمادأ بغايت مفيد وچون آن را با قردمانا واندكى از فسافس كه به فارسي ساس گويند با روغن زيتون بجوشانند تا مهرا كرد وجهة بواسير وامراض مقعد گويند مجربست وبا انجير جهة قروح ساق نافع وبيضهء أو در رفع قروح مذكور بيعديل وخوردن أو با ماكولات مورث برص ودود زرنيخ ونوشا در باعث گريزانيدن اوست بن بسكون نون اسم مري است بن بنشديد نون بلغة يمن اسم قهوه است بن بفتح باو سكون نون بلغة فارسي اسم جهة الخضر است بنثومه بلغة اندلس خرفطانست بنبر سپستانست بنج جبلى ورومى شوكرانست بنفسج الكلاب شابانج است بنات الرعد فطر است بنات النار انجره است پنجشكزوان اسم فارسي لسان العصافير است بنطرون بيونانى بورق است بنات الشيخ هدبه است بناست بلغة فارسي علك البطم است بنومر تلخه اسم فارسي عدس المر است پنجنگشت به فارسي اسم اثلق است بنطار قطران اسم يوناني وبمعنى وخمسه أصابع است وبنطافلون را نيز به اين اسم خوانند بندواش بلغة تنكان ثيل است بنطاطلوس بيونانى بنطافلن اسم وبمعنى وخمسة اقسام بنطاطانيس يوناني وبمعنى وخمسة أجنحة واسم بنطافلن است بنكار علا اسم سريانى بسفايج است بنكن اسم هندى بادنجانست بنوسا اسم هندى بنفسج است بنولى اسم هندى حب القطن است بندا اسم هندى مرز است پنير مايه اسم فارسي انفخه است پنيرك اسم فارسي خبازيست پنير به فارسي جبن است پنير خرما به فارسي جماز است پنبه به فارسي قطن است پنبه دانه به فارسي حب القطن است بنفشه شك اسم فارسي شابانج است پنبوق اسم تركى قطن است پنبه كهنه اسم فارسي قظم است بنك اسم فارسيى قنب است وبهندى حاير مغنلاير به اين اسم نامند پنيرك بستاني اسم فارسي ملوخيا است بنكو بشيرازى بزرقطونا است پنهى اسم هندى أو سپند است بنكره بهندى حضض است پندرى بهندى ساقست پنروجن بهندى طباشير است پند تكر بهندى اسارونست بوزيدان پنجيست سفيد واطول از انگشتى وصلب ومصمت وبا خشونت وبه عربى مستعجل نامند وآن نوعي از مستعجل است وفرق ميان دو نوع آن خطوط كثيرهء بوزيدانست بخلاف مستعجل كه عديم الخطوط است وميگويند لعبهء بربريست وفرق ميان هر دو حلاوت بوزيد انست ولعبه كره دار وشبيه بسورنجانست در آخر دويم گرم وخشك وبا رطوبت فضيلة ومبتهى ومحرك جماع وبالخاصيه مسهل زرداب وملطف وترياق سموم بارده ومسمن ومفتح شده جكر وسپرز ومنقى معده وعصب ومسقط جنين وجهة استسقاء ورفع كرم معده وادابهء أخلاط غليظه ودرد مفاصل ونقرس وباقر دمانا جهة بواسير نافع ومضرانيشان ومصلحش عسل وخردل وقدر شربتش تا يك مثقال ونيم وبدلش دو وزن أو بهمن سفيد وگويند بوزنش وج ودر تر يافت نيموزن أو زرينا ووزراوند طويلست پوش دربندى قرصى است متخلخل از نباتى ترتيب ميدهند ونبات أو بقدر شجرى برگش مثل برگ حنا وتخمش مدور واز شاه دانه كوچكتر ومايل به زردى در دويم ورادع وملين وطلاى اوجهة اورام حاره وتحليل ومنع زيادتى آن واوجاع حاره ونقرس ورمد وصداع نافع وبدلش شياف ماميثا وحضض بونيون بيونانى نباتيست ساقش به قدر انگشت وبرگش شبيه به برگ كرفس ولطيف‌تر از آن وگلش شبيه